Harmonik formasyon, fiyatın beş swing noktasında (X, A, B, C ve D) çizdiği ve bacakların birbirine belirli Fibonacci oranlarıyla bağlandığı geometrik bir fiyat yapısıdır. Oranların D noktası civarında buluşması, olası bir dönüş bölgesinin işaretidir. Yükselişçi ve düşüşçü biçimleri bulunur; başlıca türleri Gartley, Bat, Butterfly, Crab ve Deep Crab'dir.
Fikir şu: fiyat rastgele salınmaz, bazı hareketler öncekilerin oranlı bir kopyasına benzer. Bu oranlar aynı bölgede buluşunca D noktasında olası bir dönüş bölgesi ortaya çıkar.
Bu derste yapıyı, harfleri ve formasyon ailesini tanıyacaksın. Oranların nereden geldiğini ve nasıl ölçüldüğünü Fibonacci oranları dersinde göreceksin.
Küçük bir not: seride ondalık ayırıcı olarak nokta kullanıyoruz (0.618 gibi). Grafik platformları da rakamları böyle gösterdiği için ekranda gördüğünle yazı birebir aynı olsun istedik.
Harmonik formasyonun fikri nedir?
Bir hareketin ardından fiyat genellikle bir kısmını geri alır. Geri aldığı kısım rastgele bir sayı olabilir. Harmonik yaklaşım ise şunu sorar: geri alınan kısımlar ve sonraki hareketler tanıdık oranlara denk geliyor mu?
Denk geliyorsa birden çok ölçüm aynı fiyat bölgesine işaret eder. Bağımsız birkaç ölçümün aynı yerde buluşması tek bir çizgiden daha anlamlıdır. Harmonik formasyonun değeri de burada: tek seviye yerine, üst üste binen seviyelerden oluşan bir bölge verir.
XABCD: beş nokta ve dört bacak
Noktalar swing'lerdir; yani fiyatın yön değiştirdiği belirgin tepe ve diplerdir. Soldan sağa X, A, B, C, D diye adlandırılır.
Noktalar arasındaki hareketlere bacak denir:
- XA: İlk büyük hareket. Her şeyin ölçüsü buradan alınır.
- AB: XA'nın bir kısmını geri alan hareket.
- BC: AB'ye ters yönde, B'den C'ye giden hareket.
- CD: Son bacak. D'de biter ve dönüş beklenen yer burasıdır.
Ölçüm iki yöntemle yapılır. Geri çekilme (retracement), bir bacağın ne kadarının geri alındığını söyler: 0 hiç, 1.0 tamamı demektir. B noktası XA'nın 0.618'i diyorsak, fiyat XA hareketinin %61.8'ini geri almıştır. Uzantı (extension) ise bacağın başlangıç noktasının ötesine taşmadır ve 1'den büyük değerlerle yazılır. İkisini bir sonraki derste adım adım ölçeceğiz.
Yükselişçi ve düşüşçü formasyon
Aynı yapı iki yönde de oluşur. Karıştırmamak için şekle bak:
- Yükselişçi (bullish): X dip, A tepe, B dip, C tepe, D dip. D bir dip olduğu için beklenen dönüş yukarıdır. Şekil "M" gibi görünür.
- Düşüşçü (bearish): Aynısının aynadaki hali. X tepe, A dip, B tepe, C dip, D tepe. Beklenen dönüş aşağıdır. Şekil "W" gibi görünür.
Bazı kaynaklar bu adlandırmayı tersine kullanır. Bu yüzden isme değil, D'nin dip mi tepe mi olduğuna bakmak daha güvenlidir.
Formasyon ailesi: hangi formasyon hangisi?
Aileyi birbirinden ayıran şey B ve D noktalarının oranlarıdır. D'nin XA hareketine göre nerede durduğu en hızlı ayırt edicidir:
| Formasyon | D noktası (XA'ya göre) | D'nin X'e göre yeri |
|---|---|---|
| Gartley | 0.786 geri çekilme | X'in içinde kalır |
| Bat (yarasa) | 0.886 geri çekilme | X'e çok yakın, içinde |
| Butterfly (kelebek) | 1.272 uzantı | X'in ötesine geçer |
| Crab (yengeç) | 1.618 uzantı | X'in çok ötesinde |
| Deep Crab (derin yengeç) | 1.618 uzantı | X'in çok ötesinde |
Grafikte bir yapıyı bu sırayla ayırabilirsin:
- D, X'in içinde mi kalıyor? Evetse Gartley ya da Bat'tir. B sığsa (0.382–0.50) ve D X'e çok yakınsa Bat, B ortadaysa (0.618 civarı) Gartley.
- D, X'in biraz ötesinde mi? XA'nın 1.272'sine denk geliyorsa Butterfly.
- D, X'in çok ötesinde mi? XA'nın 1.618'ine denk geliyorsa Crab ya da Deep Crab. B 0.886'ya kadar inmişse Deep Crab, daha sığsa Crab.
Her birine ilerleyen derslerde ayrı ayrı gireceğiz; Gartley için dördüncü ders iyi bir başlangıç.
Ailenin temel taşı ise ABCD yapısıdır: büyük formasyonların son bacağı (BCD) çoğunlukla bir AB=CD içerir. Bu yüzden onu üçüncü derste ayrıca anlatıyoruz.
Bir grafiğe ilk bakışta ne sorarsın?
Yeni başlayanlar genellikle şekle takılır. Oysa şekil, soruların en sonuncusudur. Şu sırayla bakmak işi toparlar:
- Swing'ler belirgin mi? Gözle hemen seçilemeyen dalgalar noktaya dönüşmez. X, A, B, C, D'yi seçerken zorlanıyorsan o grafik muhtemelen uygun değildir.
- B ve C oranları uyuyor mu? D henüz oluşmadan önce B tek başına bir formasyon ailesine işaret eder; C ise her formasyonda AB'nin 0.382–0.886'sı aralığında kalmalıdır. D'nin nereye düşeceğini bu iki nokta daraltır.
- D'nin beklendiği bölge nerede? Birkaç ölçüm aynı yere yaklaşıyorsa bölge dardır; dağınıksa yapı zayıf görünür.
- İptal koşulu ne? Fiyat nerede hatalı çıkar? Bu cevap yoksa yapı henüz bir fikir aşamasındadır.
Zaman dilimi yapının boyunu değiştirir. Aynı oranlar 15 dakikalık grafikte de günlükte de çizilebilir; fark, bir yapının oluşmasının dakikalar mı, günler mi alacağıdır.
Bir formasyonun yaşam döngüsü
Harmonik formasyon bir an değil, bir süreçtir. Üç aşamada düşünmek işini kolaylaştırır:
- Potansiyel: X, A, B ve C oluştu, oranlar bir formasyona benziyor ama D henüz yok. Fiyat C'yi yapıp B'yi D yönünde bir mum kapanışıyla kırdığında (B kırılımı) yapı potansiyel sayılır. Bu aşamada formasyon yalnızca bir ihtimaldir.
- PRZ: Fiyat D'nin beklendiği bölgeye yaklaşır ya da girer. PRZ (Potansiyel Dönüş Bölgesi), birden çok Fibonacci ölçümünün aynı yerde buluştuğu aralıktır.
- Tamamlanma ya da iptal: Fiyat D'de dönerse formasyon tamamlanmış olur. PRZ'ye gelmeden C'yi geçerse ya da PRZ'yi aşıp stop seviyesinin ötesine giderse yapı bozulur; buna iptal denir.
İptal bir hata değil, yapının kendini açıkça belirtmesidir. İyi bir okuma, formasyonun ne zaman geçersiz olduğunu baştan bilir.
Kısa tarih
Yapı adını H.M. Gartley'den alır; Gartley onu 1935'te yayımlanan "Profits in the Stock Market" kitabında anlattı. Kitaptaki sayfa numarasından dolayı formasyon "Gartley 222" diye de anılır.
Bugün kullanılan hassas Fibonacci oranlarının çoğu ve Bat, Crab, Deep Crab gibi formasyonlar, Scott Carney'nin 2000'li yıllardaki harmonic trading çalışmalarıyla tanımlandı. Butterfly formasyonu genellikle Bryce Gilmore'a atfedilir. Emin olmadığımız ayrıntıyı yazmıyoruz.
Bu yaklaşım kime uygun, kime değil?
Uygun olabilir: Grafiği yapı olarak okumayı seven, tek bir seviyeden çok bölgeye ve senaryoya bakan, stop ve çıkışını önceden planlayan, sabırla kayıt tutabilen biri.
Uygun olmayabilir: Hızlı sonuç bekleyen, planı olmadan işlem açan ya da bir formasyonu tek başına karar sebebi sayan biri. Harmonik formasyon bir karar mekanizması değil, okuma aracıdır; kararı sen verirsin.
Özetle
- Harmonik formasyon, fiyatın X, A, B, C, D noktalarında Fibonacci oranlarıyla bağlanan yapısıdır.
- Yükselişçi formasyonda D bir dip, düşüşçüde bir tepedir.
- Aile: Gartley, Bat, Butterfly, Crab, Deep Crab. Fark B ve D'nin oranlarındadır; temel taş ABCD'dir.
- Yaşam döngüsü: potansiyel, PRZ, tamamlanma ya da iptal.
- Formasyon bir olasılık bölgesi verir; geleceği söylemez.
Kaynaklar
- H. M. Gartley, Profits in the Stock Market, 1935.
- Scott M. Carney, Harmonic Trading kitap serisi (Volume One ve Volume Two).
- Harmonik Radar kural sözlüğü: derslerdeki oranlar ve PRZ, stop, hedef tanımları radarın kullandığı kurallarla aynıdır. Ayrıntı: Yöntem.
- Serinin ilgili dersleri: Fibonacci oranları ve Gartley formasyonu.